یکی از پرکاربردترین محصولات فولادی در صنایع ساختمانی و صنعتی ورق گالوانیزه است که مقاومت بالایی در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی دارد. اما چرا این ورق برخلاف فولاد معمولی دیرتر دچار زنگ‌زدگی می‌شود؟ پاسخ را باید در ساختار پوشش روی و نحوه عملکرد آن در برابر عوامل محیطی جست‌وجو کرد.
در ادامه این مطلب بررسی می‌کنیم که ورق گالوانیزه چگونه تولید می‌شود، چرا در برابر خوردگی مقاوم است، چه عواملی می‌توانند باعث آسیب به آن شوند و در چه جاهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ورق گالوانیزه چیست و چگونه در برابر زنگ‌زدگی مقاومت می‌کند؟
ورق گالوانیزه در اصل یک ورق فولادی است که سطح آن با لایه‌ای از فلز روی یا همان Zinc پوشانده شده است. هدف اصلی این پوشش، ایجاد یک سد محافظ میان فولاد و عوامل خورنده محیط مانند رطوبت، اکسیژن و برخی مواد شیمیایی است. در فرآیند گالوانیزه گرم، ورق فولادی در حمام روی مذاب قرار می‌گیرد. در اثر تماس فولاد با روی مذاب، لایه‌هایی از ترکیبات آهن و روی در محل تماس شکل می‌گیرد و در نهایت یک لایه بیرونی از روی سطح ورق را می‌پوشاند.
چرا ورق گالوانیزه زنگ نمی‌زند؟
دلیل اصلی مقاومت ورق گالوانیزه را می‌توان در دو مکانیسم مهم خلاصه کرد: محافظت سدّی و محافظت فداشونده.
ایجاد سد محافظ در برابر رطوبت و اکسیژن
اولین وظیفه پوشش روی این است که اجازه ندهد رطوبت و اکسیژن به‌راحتی به سطح فولاد برسند. زمانی که سطح فولاد توسط پوشش روی به‌طور مناسب پوشانده شده باشد، تماس مستقیم آن با محیط کاهش پیدا می‌کند. در واقع روی مانند یک لایه محافظ عمل می‌کند و مسیر رسیدن عوامل خورنده به فولاد را دشوار می‌سازد. این ویژگی یکی از مهم‌ترین دلایلی است که باعث شده استفاده از این ورق در محیط‌های مرطوب و فضای باز بسیار رایج باشد.
حفاظت فداشونده روی
مهم‌ترین ویژگی پوشش روی این است که حتی در صورت ایجاد خراش یا آسیب جزئی، همچنان می‌تواند تا حدی از فولاد زیرین محافظت کند. روی از نظر الکتروشیمیایی فعال‌تر از آهن است. به همین دلیل، در شرایطی که فولاد و روی در حضور رطوبت با یکدیگر در ارتباط باشند، روی ترجیحاً دچار خوردگی می‌شود و فولاد را تا حد زیادی از خوردگی حفظ می‌کند. به این فرآیند، حفاظت فداشونده یا گالوانیکی گفته می‌شود. به زبان ساده، روی در این فرآیند «فدای» فولاد می‌شود؛ یعنی ابتدا پوشش روی مصرف می‌شود تا خوردگی به فولاد پایه نرسد.
آیا ورق گالوانیزه ضد زنگ است؟
اصطلاح ورق گالوانیزه ضد زنگ را نباید به معنای «کاملاً غیرقابل‌خوردگی» در نظر گرفت. در شرایط عادی، این ورق مقاومت بسیار بیشتری نسبت به فولاد بدون پوشش در برابر زنگ‌زدگی دارد. با این حال، پوشش روی نیز می‌تواند در اثر قرار گرفتن طولانی‌مدت در محیط‌های بسیار خورنده، آسیب مکانیکی، مواد شیمیایی یا کاهش ضخامت پوشش، به‌تدریج مصرف شود. بنابراین بهتر است ورق‌های گالوانیزه را محصولی با مقاومت بالا در برابر خوردگی بدانیم، نه محصولی که تحت هیچ شرایطی دچار خوردگی نمی‌شود.
دلایل زنگ‌زدگی ورق گالوانیزه چیست؟
مهم‌ترین دلایل زنگ‌زدگی ورق گالوانیزه عبارت‌اند از:
آسیب مکانیکی به پوشش: برخورد شدید، خراش عمیق، برش نامناسب یا ایجاد خط‌وخش می‌تواند پوشش محافظ را کاهش دهد. البته در بسیاری از موارد، روی اطراف محل آسیب همچنان می‌تواند نقش محافظ فداشونده داشته باشد، اما اگر آسیب گسترده باشد، احتمال خوردگی فولاد افزایش پیدا می‌کند.
قرار گرفتن در محیط بسیار مرطوب: رطوبت مداوم، آب شور و برخی محیط‌های صنعتی می‌توانند سرعت مصرف شدن پوشش روی را افزایش دهند.
تماس با مواد شیمیایی: برخی مواد شیمیایی و محیط‌های اسیدی یا قلیایی می‌توانند به پوشش روی آسیب بزنند.
کیفیت نامناسب گالوانیزه: یکنواخت نبودن پوشش، ضخامت ناکافی یا مشکلات فرآیند تولید می‌تواند مقاومت ورق را کاهش دهد.
از بین بردن زنگ‌زدگی ورق گالوانیزه چگونه انجام می‌شود؟
اگر روی ورق گالوانیزه لکه‌های خوردگی مشاهده شود، ابتدا باید مشخص شود که آیا تنها سطح پوشش دچار تغییر شده یا خوردگی به فولاد پایه رسیده است. در موارد سطحی، می‌توان پس از پاک‌سازی مناسب، وضعیت پوشش را بررسی و در صورت نیاز قسمت آسیب‌دیده را با روش‌های مناسب ترمیم کرد. اما اگر زنگ‌زدگی عمیق باشد، صرفاً پاک کردن زنگ مشکل را برطرف نمی‌کند و ممکن است نیاز به تعمیر یا تعویض قسمت آسیب‌دیده وجود داشته باشد.
برای از بین بردن زنگ‌زدگی ورق گالوانیزه نباید از روش‌های خشن یا مواد شیمیایی نامناسب استفاده کرد؛ زیرا ممکن است خود پوشش روی نیز از بین برود. روش ترمیم باید متناسب با شدت آسیب و کاربرد ورق انتخاب شود.
برای بررسی آسیب‌ها و خوردگی در ورق گالوانیزه روش‌های پیشگیری و تعمیر کلیک کنید.
کاربردهای ورق گالوانیزه در ساختمان و صنعت
مقاومت در برابر خوردگی باعث شده ورق گالوانیزه در طیف گسترده‌ای از پروژه‌ها مورد استفاده قرار گیرد. از جمله مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
ساخت پوشش سقف و دیواره ساختمان‌ها
تولید انواع ورق‌های فرم‌دار
ساخت تجهیزات و قطعات صنعتی
تولید کانال‌ها و تجهیزات تهویه
استفاده در محیط‌های مرطوب
ساخت قطعات خودرو
تولید برخی تجهیزات کشاورزی
ساخت آبروهای سقفی
برای نمونه، ورق آبرو گالوانیزه به دلیل قرار گرفتن در مسیر آب باران باید مقاومت مناسبی در برابر رطوبت و خوردگی داشته باشد و به همین دلیل استفاده از فولاد گالوانیزه در ساخت آن رایج است. در پروژه‌های ساختمانی همچنین ممکن است ورق گالوانیزه در کنار ورق شیروانی مورد استفاده قرار گیرد، به‌خصوص در ساختمان‌هایی که دوام پوشش سقف در برابر شرایط جوی اهمیت دارد.
۶ نکته مهم که قبل از خرید ورق گالوانیزه باید بدانیم در فردافولاد.
تفاوت ورق گالوانیزه با ورق‌های فولادی دیگر
هر نوع ورق فولادی برای کاربرد مشخصی طراحی شده است. برای مثال، ورق روغنی دارای سطح صاف و کیفیت ظاهری مناسب است و در بسیاری از کاربردهای صنعتی و تولیدی مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما مقاومت آن در برابر خوردگی به‌طور ذاتی با ورق‌های گالوانیزه قابل مقایسه نیست.
از سوی دیگر، ورق رنگی معمولاً از ورق گالوانیزه‌ای ساخته می‌شود که علاوه بر پوشش روی، یک پوشش رنگی نیز روی آن اعمال شده است. این ساختار می‌تواند مقاومت در برابر عوامل محیطی و همچنین ظاهر محصول را بهبود دهد. بنابراین هنگام انتخاب ورق باید به جای مقایسه صرفاً ظاهری، شرایط محیط، میزان رطوبت، کاربرد نهایی و مشخصات فنی محصول را در نظر گرفت.
در پروژه‌هایی که از ورق عرشه فولادی استفاده می‌شود، موضوع مقاومت مصالح در برابر شرایط محیطی نیز اهمیت دارد. در کنار این محصول، استفاده از گلمیخ عرشه فولادی برای ایجاد اتصال مناسب میان اجزای سیستم کامپوزیت اهمیت سازه‌ای دارد. البته ورق عرشه فولادی و گالوانیزه الزاماً کاربرد یکسانی ندارند و انتخاب هرکدام باید براساس طراحی و نیاز پروژه انجام شود.
در سایت فردافولاد امکان بررسی و خرید انواع محصولات فولادی از جمله ورق گالوانیزه وجود دارد و در دسته‌بندی ورق نیز محصولاتی مانند ورق فولاد مبارکه اصفهان و ورق هفت الماس عرضه شده‌اند.
